Najnovija istraživanja pokazuju da mikroorganizmi u našim crevima ne samo da prate razvoj dijabetesa tipa 2 već mogu biti i aktivni učesnici u njegovom nastanku godinama pre postavljanja dijagnoze. Ova revolucionarna spoznaja, potvrđena najvećim studijama do sada, otvara nove mogućnosti za rano otkrivanje i personalizovane strategije prevencije. Očekuje se da će do 2050. godine broj obolelih porasti za 61%.
Studija iz juna 2024. godine sa 8.117 učesnika različitih etničkih i geografskih grupa otkrila je da promene u crevnom mikrobiomu mogu prethoditi i izazvati nastanak dijabetesa tipa 2, umesto da budu samo posledica bolesti. Istraživanje je takođe otkrilo iznenađujuću ulogu bakteriofaga – virusa koji inficiraju bakterije – kao i specifičnih genetskih varijanti unutar bakterija koje utiču na funkciju crevnog mikrobioma i rizik od dijabetesa.
Švedska studija koja je pratila 4.685 starijih osoba tokom 5,3 godine identifikovala je devet specifičnih mikrobnih vrsta i tri metabolička puta povezana sa budućim rizikom od dijabetesa tipa 2. Finska studija sa 15-godišnjim praćenjem izdvojila je šest ključnih bakterijskih vrsta kao prediktore.
Modeli mašinskog učenja koji analiziraju podatke o crevnom mikrobiomu postigli su impresivnu tačnost od 0,84 u predviđanju dijabetesa, sa osetljivošću od 95,1% i specifičnošću od 83,8%.
Kod osoba sa dijabetesom tipa 2 i preddijabetesom uočava se smanjena raznovrsnost crevnih mikroorganizama i manja zastupljenost bakterija koje proizvode butirat. Butirat je kratkolančana masna kiselina ključna za održavanje zdrave crevne barijere i poseduje antiinflamatorna svojstva. Među korisnim bakterijama čija se zastupljenost smanjuje su Faecalibacterium prausnitzii, Bifidobacterium i Roseburia.
S druge strane, povećan rizik od dijabetesa tipa 2 povezan je sa prisustvom određenih mikroorganizama kao što su Alistipes communis, Alistipes finegoldii, Desulfovibrio piger i Ruminococcus gnavus. Posebno je zanimljiv soj Prevotella copri koji proizvodi velike količine razgranatih aminokiselina (BCAA) povezanih sa većim rizikom od dijabetesa.
Povećane vrednosti Flavonifractor bakterija takođe su povezane sa smanjenom osetljivošću na insulin.
Istraživanja kod mladih osoba pokazuju da manja ukupna količina crevnih bakterija kod adolescenata povezana je sa većim sistemskim upalama i metaboličkim disfunkcijama, posebno kod dečaka. Ovi nalazi naglašavaju značaj uzimanja u obzir polnih razlika u dizajnu studija.
Perspektivna istraživanja uključuju i tzv. "crevno-srčanu osu", gde su identifikovani biomarkeri poput Bacteroides sp._CAG_875 i 12-ketolitoholične kiseline (12-ketoLCA) koji mogu biti rani indikatori razvoja koronarne arterijske bolesti kod pacijenata sa dijabetesom tipa 2.
Buduće strategije prevencije mogu uključiti promene u ishrani, ciljane probiotike, prebiotike, sinbiotike pa čak i transplantaciju fekalnog mikrobioma (FMT). Međutim, potrebna su dalja istraživanja kako bi se utvrdile jasne uzročno-posledične veze i razvili pouzdani dijagnostički alati za kliničku primenu.
