Nedavna re-evaluacija indeksa telesne mase (ITM) od strane vodećih zdravstvenih organizacija otkriva da više od jedne trećine odraslih osoba može biti pogrešno klasifikovano prema ovom dugotrajnom metru, kada se uporedi sa preciznim merenjima telesne masti. Ova otkrića, zajedno sa studijom Univerziteta Floride koja pokazuje da ITM ne može precizno predvideti rizik od smrti, ukazuju na promenu u proceni zdravlja.
Korišćenje ITM-a kao jedinog pokazatelja zdravlja se smanjuje, otvarajući put za precizniji i personalizovaniji pristup.
Američka medicinska asocijacija (AMA) je u junu 2023. godine preduzela ključan korak usvajanjem nove politike koja izričito preporučuje da se ITM ne koristi kao samostalan pokazatelj u kliničkoj praksi, navodeći njegova "značajna ograničenja" i istoriju "rasističkog isključenja".
Ovaj potez priznaje problematično poreklo ITM-a, koji je 1832. godine osmislio belgijski matematičar Adolphe Quetelet za statistiku populacije, a kasnije ga je popularizovao fiziolog Ancel Keys 1972. godine za istraživanje na nivou populacije. Njegova istorijska osnova, koja se prvenstveno oslanja na podatke iz ne-hispanskih belih populacija, dovela je do zabrinutosti o njegovoj validnosti među različitim rasnim, etničkim i starosnim grupama.
Osnovni nedostatak ITM-a leži u njegovoj nemogućnosti da razlikuje mišićnu masu od masti ili da uzme u obzir raspodelu masti. Na primer, veoma mišićav sportista može imati visok ITM i biti pogrešno označen kao "prekomerna težina" ili "gojaznost", uprkos niskom procentu telesne masti.
S druge strane, pojedinci sa "normalnim" ITM-om mogu imati opasne nivoe visceralne masti, koja se skladišti oko abdominalnih organa, što se naziva "gojaznost normalne težine". Nova istraživanja koja će biti predstavljena na ECO 2026. ukazuju da više od jedne trećine odraslih osoba može biti pogrešno klasifikovano prema ITM-u kada se uporedi sa preciznim merenjima telesne masti dobijenim putem DXA skeniranja.
Ovo ukazuje na tihe zdravstvene rizike koji često promaknu tradicionalnim procenama ITM-a.
Pored toga, ITM ne uzima u obzir promene u telesnoj kompoziciji povezane sa godinama; stariji odrasli često imaju manje mišića i više masti. Svetska zdravstvena organizacija (SZO) je čak ponudila smernice za različite interpretacije ITM-a za azijske populacije, koje mogu imati povećane zdravstvene rizike pri nižim ITM vrednostima od standardnih pragova, dok slične smernice za latino ili crne populacije još uvek nedostaju.
U odgovoru na ova ograničenja, velike zdravstvene organizacije zagovaraju višedimenzionalni pristup. Centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) su u aprilu 2026. godine precizirali svoje smernice, naglašavajući korišćenje ITM-a u kombinaciji sa obimom struka i procentom telesne masti za odrasle.
Značajno je da je CDC takođe uveo starosne specifične preporuke, sugerišući viši zdravi ITM raspon od 23-27 za starije odrasle (65+) zbog istraživanja koja ukazuju na niži rizik od smrtnosti unutar ove demografske grupe. Za decu su proširene ITM tabele revidirane u decembru 2022. godine kako bi bolje pratile tešku gojaznost do 60 kg/m2.
Preporuka iz Lancet Diabetes & Endocrinology Commission u januaru 2025. godine, koju je podržalo više od 75 medicinskih organizacija, nudi novi okvir za definisanje gojaznosti. Ovaj okvir kombinuje ITM sa drugim kliničkim merama kao što su obim struka, odnos struka i kukova, odnos struka i visine, kao i dokazi o stanjima povezanima sa težinom, poput visokog krvnog pritiska ili povišenog nivoa šećera u krvi.
Ova promena ima za cilj bolje identifikovanje pojedinaca koji su u riziku, uključujući one sa "normalnim" ITM-om, ali nezdravim nivoima telesne masti, posebno oko abdomena.
Re-evaluacija ITM-a prevazilazi pojedinačne interakcije između lekara i pacijenata. Istorijski gledano, ITM je bio ključni faktor za kvalifikaciju za hirurške procedure, polise životnog osiguranja i programe zdravlja na radnom mestu. Promena u medicinskim preporukama može imati značajne posledice u nekliničkim okruženjima, izazivajući postojeće kriterijume koji su možda nepravedno odbijali negu ili pokriće.
Iako su precizniji, mnoge alternativne mere telesne kompozicije poput DXA skeniranja i analize bioelektrične impedancije (BIA) mogu biti skuplje i manje dostupne od jednostavne ITM kalkulacije, što predstavlja praktične izazove za široku primenu u rutinskoj kliničkoj praksi.
Pored toga, istraživanje iz 2010. godine je ukazalo na značajnu komunikacionu prazninu, otkrivajući da više od dve petine lekara ne meri redovno visinu i težinu, a mnogi pacijenti koji su obavešteni o svojoj gojaznosti nikada nisu razgovarali o tome kako da smršaju.
Ovo sugeriše da čak i sa boljim metrikama, efikasan dijalog između pacijenata i pružalaca zdravstvenih usluga ostaje kritičan, često zanemaren izazov.
Neprekidna re-evaluacija ITM-a označava ključnu tačku preokreta u proceni zdravlja. Prihvatanjem holističkog i individualizovanog pristupa, zdravstvena zaštita može preći iznad jednog, nedovoljno preciznog broja kako bi pružila tačnije dijagnoze, personalizovane intervencije i, na kraju, pravedniju i efikasniju negu za sve.
